Düşünme
Problemin tanımlanması
Problemin çözümü için neler gerekli?
Bu konuda daha önceden neler biliyorum?
Plan
Soruları yanıtlamaya hangi kaynakların en fazla yardımcı olabileceğinin tanımlanması (Kaynak türü)
Kaynak türlerini seçerken nelere dikkat edilmeli?
Anahtar kelimelerin belirlenmesi
Beyinfırtınası (bu konuda neler biliyoruz)
Bilgi Bulma
Kütüphane kataloglarını kullanarak materyallerin künyelerine erişme
Kitaplara, dergilere, gazetelere ve diğer kaynak türlerine bakma
Diğer insanlarla görüşme yapma
Bilgisayar kullanarak bilgi toplama...
Elektronik veritabanları
CD-ROM lar
Elektronik Danışma Kaynakları
İnternet vb.
Toplanan bilginin değerlendirilmesi
Bilgiyi geçerlilik ve güvenilirliğe göre eleme
Bilgiler gerçeği mi yansıtıyor? (Araştırmalarda gerçekliği ispat edilebilir bir bilgi mi? Örneğin; Karınca bir böcek türüdür.)
Bilgiler görüşleri mi yansıtıyor? (Herhangi bir kişinin düşünce ve görüşlerini mi yansıtıyor? Örneğin; Karıncaların çirkin olduğunu düşünüyorum.)
Bilgiler güncel mi?
İhtiyaç duyulan bilgi bulunabildi mi?
Farklı bakış açılarını dikkate alma
Konuyu tekrar gözden geçirme
Bilgiyi Organize Etme
Grafik ve tablolarla destekleme
Outline hazırlama
Farklı bakış açılarına göre değerlendirme
Anafikir ve yardımcı fikirleri tanımlama
Bilgiler içinde faydalı ve zararlıyı ayırma
Olayları sıralama
Konu ile alakalı ve alakasız unsurları ayırma (Bilgileri sınırlama)
Kendi kelime ve cümlelerinizle bilgiyi yazma
Gönderme ve alıntıları metin içinde ve bibliyografyada gösterme
Uygulama
Son olarak raporun ya da sunumun hazırlanması
Sunumun ne amaçla ve nasıl yapılacağına karar verilmesi.
BİLGİ BULMA
Eğer neyi nasıl yapacağınızı biliyorsanız internet üzerinde bilgi aramak oldukça eğlenceli olabilir. Aşağıda, bilgi aramaya başlamadan önce üzerinde durulması gereken birtakım sorular yer almaktadır.
Nasıl başlayacağım?
Bibliyografya kartları nasıl hazırlanır?
Not kartları nasıl hazırlanır?
Bilgi erişim araçları nelerdir?
Kütüphane düzeni ile ilgili bilgiler
Bilgisayarla tarama teknikleri
Anahtar kelime taraması nedir?
Konu taraması nedir?
Boole bağlacı nedir?
• And
• Or
• Not
Yazım ve heceleme taramayı nasıl etkiler?
Doğal dilde tarama nedir?
Kesme nedir?
NASIL BAŞLAYACAĞIM ?
ÖDEV ÇALIŞMASI
Giriş
Bir ödev çalışmasına başlamadan önce dikkat edilmesi gereken bazı noktalar vardır.İlk adım konuyu seçmektir.
1.Konu seçimi:
Seçeceğiniz konu çok geniş olursa, bu konuda çok fazla kaynak bulunacağından, kaynaklardan elde edeceğiniz bilgiyi bir araya getirmek ve çözüme ulaşmak çok güç olabilir. Ayrıca, çalışmayı zamanında tamamlamakta da zorlanabilirsiniz.
Bazen öğretmenleriniz konu seçimini size bırakır. Eğer konu seçimi size bırakılmışsa, en çok ilgi duyduğunuz konuyu seçmenizde yarar vardır. Konuyu seçtikten sonra, konuyu sınırlama aşamasına geçmeniz gerekir.
2. Konu sınırlaması:
Örneğin; ''müzik'' çok geniş bir konudur. İnsanlık tarihi boyunca, değişik kültürler tarafından üretilen, çok çeşitli müzik türlerinden söz etmek mümkündür. Burada konunuzu “rock and roll” gibi belli bir müzik türüyle sınırlayabilirsiniz. Ancak, bu da ödeviniz için geniş olabilir. Çalışmanızın amacına göre “rock and roll tarihi” ya da “Avrupa’da rock and roll” gibi bir konu sınırlaması daha yapmanız gerekir.
Şimdi, birlikte, bir başka örnekle, konuyu aşamalı olarak nasıl sınırlayacağımızı görelim: Konumuz “uzay” olsun. Bu çok geniş bir konudur. Uzayla ilgili çok fazla kaynağa ve bilgiye ulaşabiliriz. Bu durumda konuyu sınırlandırmamız gerekir. İlk sınırlandırmamızı “uzay istasyonları” olarak yapabiliriz; ancak konuyu hâlâ yeterince daraltmış sayılmayız. Bir sonraki adımda, “uzay istasyonlarında yaşam koşulları” boyutuyla konumuzu sınırlayabiliriz. Bununla da yetinmeyip, “uzay istasyonlarında yaşam koşullarının astronatlar üzerindeki etkileri” hatta, “uzay istasyonlarında yaşam koşullarının astronatlar üzerindeki psikolojik etkileri” şeklinde sınırlamamızı sürdürebiliriz. Konumuzu hangi noktaya kadar sınırlayacağımızı belirlemek amacımızla ilgilidir. Konu sınırlaması yapmayı, bir piramite benzetebiliriz. Cümlemiz uzadıkca, konumuz daralacaktır.
Piramit benzetmesini örnek üzerinde görelim:
Genelden özele yapılan sınırlandırma çokönemlidir.
3. Ödevin / Araştırmanın Amacının Belirlenmesi:
Konu seçiminden sonraki adım, hazırlayacağınız ödevin amacını belirlemektir. Ödevler belirli amaçlar için yapılır:
• Bilgi aktarma amaçlı,
• Savunma (ikna) amaçlı.
Bir ödev, hazırlayanın yorumunu içermeden sadece bilgi aktarıyorsa, bu, bilgi aktarma amaçlı (informative) bir çalışmadır.
Öğrenci, ödevini, belli bir görüşü desteklemek, savunmak veya bir görüşü çürütmek amacıyla kendi yormunu da katarak yapıyorsa, bu, savunma amaçlı (persuasive) bir çalışmadır.
Çalışmanın başında ödevinizin amacının ne olacağına karar vermeniz ve buna göre bilgi toplamanız gerekir.
Örneğin, “Türkiye'de evsiz çocuklar” konusu, “Türkiye'de evsiz çocukların durumu” şeklinde ifade edildiğinde ödev bilgi aktarma amaçlı yapılmış olur. “Türkiye’de evsiz çocukların durumunu iyileştirmek için daha çok maddi desteğe ihtiyaç var” şeklinde ele aldığınız zaman ödev savunma amaçlı bir çalışma haline gelir.
4.Kaynakları Aramaya Başlamadan Önce Nelere Dikkat Edilmeli?
Daha önceki etkinliklerinizde konu seçimi ve konunun sınırlanmasından sonra çalışmanızın amacını da belirlemiştiniz. Sıra, hazırlayacağınız ödevle ilgili kaynakları bulmaya geldi. Konuyla ilgili kaynakları aramaya başlamadan önce, dikkat etmeniz gereken bazı noktalar vardır. Bunlara dikkat ederseniz, kısa zamanda doğru kaynaklara ulaşabilirsiniz. Bu nedenle aşağıdaki soruları kendinize sormakla işe başlayabilirsiniz. Soruları yanıtlarken, öğretmenlerinizden de yardım alabilirsiniz.
• Ödeviniz sadece yazılı olarak mı sunulacak yoksa sınıfta da sunulacak mı?
• Ödevinizde resimler, fotoğraflar, grafikler, haritalar gibi görsel verilere de yer verecek misiniz?
• Ödeviniz (en az - en çok) kaç sayfa olacak?
• Tarihsel bilgiye ihtiyaç var mı?
• Güncel bilgiye ihtiyaç var mı?
• Sayısal verilere ihtiyaç var mı?
• Ödevinizi hazırlamak için verilen süre nedir? Bu süreyi nasıl kullanacaksınız?
• Kullanılması gereken kaynak türü ve kaynak sayısı konusunda sınırlamalar var mı?
Bu soruların cevaplarını göz önünde bulundurarak kütüphaneden ve Internetten konuyla ilgili bilgi kaynaklarına ulaşabilirsiniz.
Bilgi Kaynakları
Bilgi Kaynakalarının türleri ve hangi amaçlarla kullanıldıkları aşağıda verilmiştir. Ayrıntılı bilgi alabilmek için üzerlerine tıklayınız.
Kitaplar : Bir konuda çeşitli düzeylerde bilgi içeren, genellikle tek ciltten oluşan, bir veya daha fazla yazar tarafından yazılmış temel bilgi kaynaklarıdır
Dergiler : Belli bir alanda, uzmanlar tarafından yazılmış makaleleri içeren, haftalık, aylık, üç aylık gibi düzenli aralarla, belli bir ad altında yayınlanan, sürekliliği olan kaynaklardır.
Danışma Kaynakları : Herhangi bir konuda kısa sürede bilgi edinmek için kullandığımız başvuru kaynaklarıdır. En sık kullanılan danışma kaynakları:
Sözlükler : Sözcükler hakkında bilgi veren danışma kaynaklarıdır. Bir sözcüğün anlamını bulmada, genellikle nasıl hecelendiğini ve nasıl söylendiğini öğrenmede bize yardımcı olurlar. Farklı türdeki sözlükler, bize aynı sözcükle ilgili farklı bilgiler sağlar. Bir sözcüğü hangi yönüyle tanımak istiyorsak, ona uygun sözcük seçmemiz gerekir. Sözlük türleri;
• Etimoloji Sözlükleri
• Argo Kelimeler Sözlüğü
• Konu Sözlüğü
• Kısaltmalar Sözlüğü
• Eş ve Zıt Anlamlı Kelimeler Sözlüğü
• Deyimler Sözlüğü
• Atasözleri Sözlüğü
• Kullanım Sözlüğü
• Yeni kelimeler Sözlüğü
• Kullanılmayan Kelimeler Sözlüğü
Ansiklopediler : Çeşitli konularda uzmanlar tarafından hazırlanmış makaleler içeren danışma kaynaklarıdır. Makaleler konuya göre alfabetik düzenlenir. Ansiklopedilerin farklı türleri vardır. Türlerin özelliklerini bilmek, ne zaman hangisini kullanacağımız konusunda doğru karar vermemizi sağlar. Türleri;
• Genel Konulu Ansiklopediler
• Konu Ansiklopedileri
Almanaklar : "Bir icadın mucidi kimdir? Bir bölgenin en yüksek dağı hangisidir? Bir bölgedeki belli bir ayın sıcaklık ortalamaları nelerdir? Belli bir sene Nobel ödüllerini kimler kazanmıştır?" gibi çok çeşitli konulardaki soruların cevaplarını içeren, tek ciltten oluşan, çok yararlı danışma kaynaklarıdır. Bazen belli bir konu ile sınırlı oldukları da görülür.
Örnekler: Whitaker's Almanac, World Almanac and Book of Facts, African American Almanac…
İstatistiki kaynaklar : Değişik konularda istatistiksel bilgi içerirler. Bu kaynaklarda istatistikler, tablolar ve grafikler halinde verilir. Bu tablolar ve grafikler aslında uzun raporların kısaltılmış sunumlarıdır. Genelde, altlarında hangi kaynağa dayandıkları belirtilir. İstatistiksel kaynaklar genel konulu olabildikleri gibi belli bir konuda da olabilirler. Genel istatistik kaynakları hemen her konuda istatistiksel bilgi içerirler. Özel olanlar ise belli bir konuyla sınırlıdır.
Örnekler: Türkiye İstatistik Yıllığı, Statistical Abstract of the United States, Statistical Yearbook (United Nations), Turizm İstatistikleri, Digest of Education Statistics, Ulaştırma İstatistikleri…
Atlaslar : Atlas bir harita kitabıdır. Genelde 3 tür atlas vardır:
• Genel Dünya Atlası
• Tarih Atlası
• Konu Atlası
Örnekler: Grolier World Atlas, Tarih Atlası, Ocean Atlas...
Biyografik kaynaklar : Biyografik kaynaklar, ölmüş ya da yaşamakta olan ünlü kişilerin yaşamöyküleri hakkında bilgi veren danışma kaynaklarıdır. Genel veya özel konularda olabilirler.
Kronolojiler : Kronolojiler bilgiyi tarih sırasıyla aktaran kaynaklardır. Yüzlerce yılı içeren çok uzun zaman dilimlerini kapsayabildikleri gibi, sadece bir yılı da kapsayabilirler. Kronolojilerde bilgi genellikle tablolar halinde sunulur. Bazıları genel bazıları özel konularda olur. Özel kronolojilere örnek olarak Cumhuriyetimizin 75 Yılı: 1923-1997 verebiliriz.
Bunların dışında, kütüphanelerde video filmler, kasetler, CD-ROM'lar, mikrofilmler ve mikrofişler gibi bilgi kaynakları da bulunur.
Kütüphaneler
Bilgi ararken ilk başvuracağınız yerler kütüphaneler olmalıdır. Kütüphanelerde çok çeşitli bilgi kaynakları bulunur. Bu kaynakların bir kısmı basılı ortamda, bir kısmı da elektronik ortamdadır. Bir kütüphaneyi en verimli şekilde kullanabilmek için, herşeyden önce, o kütüphanenin düzenini bilmek gerekir.
Kütüphanelerde bir ana kolleksiyon bir de danışma kolleksiyonu vardır. Ana koleksiyon kitap ve dergileri kapsar. Danışma kolleksiyonu sözlükleri, ansiklopedileri, almanakları, atlasları, istatistiksel kaynakları kapsar.
Kütüphanelerde, kitaplar ve dergiler genellikle ayrı ayrı raflara yerleştirilir. Dergilerin son sayıları kolayca gözden geçirilmeye olanak tanıyacak şekilde sergilenir, eski sayıları ise genellikle ana koleksiyondan ayrı depolanır. Danışma kaynakları daima ayrı bir bölümde bulunur ve ödünç verilmez. Farklı türdeki kaynaklar (kasetler, CD'ler, videolar …) farklı yerlerde bulunur.
Kütüphanelerin çoğunda yerleşimi gösteren planlar vardır. Bunların yanı sıra, genellikle kütüphanenin kaynakları ve hizmetleri hakkında bilgi veren broşürler de bulunur. Bu tür bilgileri, kütüphanelerin Web sayfalarından elde etmek de mümkündür. Bir kütüphaneyi tanımanın en iyi yolu plan, broşür ve Web sayfalarından yararlanmak ve gerekli durumlarda kütüphanecilere danışmaktır.
BİBLİYOGRAFYA KARTLARI ve NOT KARTLARI
Bir kaynaktaki bilgileri, nereden alındığını belirtmeksizin kullanmak bilgi hırsızlığıdır (plagiarism). Bu durumdan kaçınmak için, ödev hazırlarken kullanılan kaynakların mutlaka belirtilmesi gerekir. Faydalanılan kaynakların listesine bibliyografya (kaynakça) adı verilir. Bibliyografya ödevin sonuna eklenir.
Ödev yaparken yararlanılan her kaynak için bir bibliyografya kartı hazırlanır. Kaynaklarla ilgili bilgilerin yazıldığı bu kartlar, ödev bittiğinde bir araya getirilir. Böylece kullanılan kaynakların tam bir listesi elde edilmiş olur.
Aşağıda, kitap için hazırlanmış bibliyografya kartı örneği verilmiştir:
Bibliyografya kartları hazırlandıktan sonra sırasıyla şu işlemler yapılır:
1. Kartlar alfabetik sıraya konur. Alfabetik sıralamada İngilizcedeki 'a', 'an', 'the' dikkate alınmaz.
2. Kartlar numaralanır. Numaralar kartların sağ üst köşesine yazılır.
Not Kartları
Bibliyografya kartlarında sadece kaynakla ilgili kimlik bilgileri bulunur. Kaynaklardan elde edilen önemli bilgilerin de unutulmaması için bir yere kaydedilmesi gerekir. Not kartları bu amaçla kullanılır. Bir ödevi hazırlarken çok sayıda kaynağa başvurulur. Not kartları, hangi kaynakta ne tür bilgi bulduğunuzu hatırlamanıza yardımcı olur. Her kaynak için bir not kartı hazırlanır. Duruma göre bir kaynak için birden fazla kart kullanılabilir.
Aşağıda makale için hazırlanmış bibliyografya kartı ve not kartı örnekleri görülmektedir:
Bibliyografya Kartı
Not Kartı
Not kartları hazırlanırken şunlara dikkat edilir:
• Not kartları da tıpkı bibliyografya kartlarında olduğu gibi numaralanır. Not kartının numarası, ait olduğu bibliyografya kartının numarasının yanına yazılır (1-1), (1-2), (1-3)…
• Not kartlarına kaynaktan alınan bilgiler yazılır. Bu bilgiler kaynaktan aynen alınabileceği gibi özet olarak da alınabilir. Kaynaklardan aynen alınan cümleler tırnak işareti içinde verilir ('' ''). Kaynaktan alınan bilginin yanına hangi sayfadan alındığı da not edilir.
BİLGİSAYARLA TARAMA TEKNİKLERİ
1. ANAHTAR KELİME TARAMASI
1. Anahtar kelime taraması – Tarama için girdiğiniz anahtar kelimeleri içeren tüm kaynakların taranması.
Bir konuda bilgisayar taraması yapabilmek için önce o konunun anahtar sözcüklerini belirlememiz gerekir. Anahtar sözcük, bir konuyu en iyi ifade eden sözcüktür.
Örneğin, ''using computers to manufacture cars'' konusu ile ilgili şöyle bir anahtar sözcük çalışması yapabiliriz:
2. Konu taraması – Tarama için girdiğiniz kelimeleri kapsayan tüm temel konu başlıklarının taranması. Konu taraması, konu mümkün olduğunca açık ve basit ise (yer veya kişi adı gibi) başarılı sonuçlar verecektir.
3. Tarama kelimenizi kutunun içine yazın.
Yazımının doğru olduğundan mutlaka emin olun!
4. Kutunun içine tıklayın ve kelimenizi yazın.
Örneğin TİLKİ yazın
Taramayı başlatacak düğmeyi bulun ve üzerine tıklayın. Bu düğme SEARCH, GO ya da FIND veya bunların Türkçe karşılığı olan ARA, GİT ya da BUL dan biri olacaktır.
Kütüphanedeki kitaplar ve diğer materyaller raflarda konularına göre düzenlenir. Bu konular belirli bir otorite (Kongre Kütüphanesi gibi) tarafından belirlenen genel konulardır. Bu “resmi” konu başlıkları genellikle konunun tamamını anlatmada sınırlı kaldığı için, eğer konunuz yeterince açık değilse, konu taraması yapmak zor olmaktadır.
Online ortamda ya da elektronik veritabanlarında bulunan kaynaklara da konu başlıkları verilir. Bir konu taraması, sonuçları ortaya çıkarmak için kaynakların sadece konu başlıklarına bakarak tarama yapar. Konu taramasında istediğiniz sonuca ulaşmak için kaynağın konu başlığını tam olarak bilmeniz gerekmektedir.
Konu taraması, konu mümkün olduğunca açık ve basit ise (yer veya kişi adı gibi) başarılı sonuçlar verecektir.
Yahooligans gibi bazı arama motorları konu rehberleri kullanır. Bu rehberler, genel konuların listelenmesi ile oluşur, konuların üzerine tıkladığınız zaman her konunun altında o konuyla ilgili diğer konuları görebilirsiniz. Konunuzun içinde yer aldığı genel konu alanını biliyorsanız, tarama yapmak yerine bu konu rehberlerini kullanmayı deneyebilirsiniz. Bunun yanısıra, bir konu birden fazla genel konu alanının içine girebilir, dolayısıyla bu durumda bir bilgiyi kaçırmamak için çok dikkatli olmanız gerekmektedir.
Boole Bağlaçları – AND (VE)
Boole taraması – Boole bağlaçları (AND, OR, NOT)(VE, VEYA, VE DEĞİL) kullanılarak yapılan taramadır. Bu bağlaçlar taramayı genişletir ya da daraltır.
Boole bağlaçlarını büyük harfle yazma alışkanlığı edinin.
Aşağıdaki örneği deneyin:
Ortasında AND bağlacının olduğu iki kelime yazın.
çocuk AND kitap
AND taramanızı daraltır.
Tarama sonucunu görmek için aşağıya tıklayın :
Kodlama ve Yazım
Kelimeleri yazma biçiminiz tarama sonuçlarını etkileyebilir.
Anahtar kelimelerin yazımı ve kodlanması
Anahtar kelimelerinizi doğru kodlama ile yazmak çok önemlidir. Hatalı kodlama veya yazım tarama sonuçlarını değiştirebilir; eğer kelimeyi yanlış yazar veya hecelerseniz ihtiyaç duyduğunuz kaynakları bulamazsınız.
Doğal Dilde Tarama
Doğal dilde tarama, Boole bağlaçlarını kullanmak zorunda kalmadan tarama yapma yoludur. Bu tür bir taramada yazacağınız kelimeleri içeren kaynaklar veritabanında taranır. Örneğin;
Diğer gezegenlerde hayat var mı? yazdığınızda sonucu görmek için aşağıya tıklayın:
Kesme İmi
Kesme işareti, “kelimeyi kesme” anlamına gelmektedir; bir kelimenin sonunu, o kelimenin kökünden türeyen başka kelimeleri bulmak için kesebilirsiniz. Kestiğiniz yerde kullanmanız gereken karakter asterisk( * ) tir, fakat bazen soru işareti de ( ? ) bu amaçla kullanılır.
kütüp*
göz*
İnternet
İnternet, dünya çapında bir bilgisayar ağıdır. Kişisel bilgisayarımızı kullanarak dünya üzerindeki diğer bilgisayarlara bağlanmamıza olanak tanır. İnternet, bilgi süper otoyolu (information super highway) olarak da adlandırılır. Bir anlamda, bilgi, bilgisayarlar arasında yolculuk etmektedir.
İnternet'e bağlanmak için kullandığımız kişisel bilgisayarlar istemci (client), İnternet üzerinde bilgi içeren bilgisayarlar ise sunucu (server) olarak adlandırılır. İnternet üzerinde kullanabileceğimiz pek çok araç ve yararlanabileceğimiz çok sayıda bilgi kaynağı vardır.
Temel İnternet araçları şunlardır:
Elektronik posta (e-mail): İnternet bağlantısı olan herkesle mesaj alışverişi yapmamıza olanak tanır.
Telnet: İnternet'e bağlı bir bilgisayarı kendi kişisel bilgisayarımız aracılığıyla uzaktan kullanmamıza olanak tanır.
Dosya Transfer Protokolü (File Transfer Protocol - FTP): İnternet üzerinde büyük hacimli dosyaları bir yerden başka bir yere aktarırken kullanılır. Örneğin, İnternet üzerinde yazılım indirirken ftp'den yararlanılır.
World Wide Web (WWW): İnternet üzerinde bilgiye erişim için kullanılan en yaygın araçtır. Bilgi, İnternet'e bağlı bilgisayarlarda web sayfaları üzerinde depolanır. Grafik, ses ve görüntü içerir. World Wide Web kısaca "WWW" yada "Web" diye anılır.Söz konusu web sayfalarına erişmek için bir web tarayıcı (web browser) kullanmak gerekir. Örneğin: Netscape, Internet Explorer, Lynx.
WWW üzerindeki bilgiyi indeksleyen arama araçları vardır. Bunlar;
Arama Motorları
Arama motorları web sayfalarını bazı kriterlere göre taramak için geliştirilmiş programlardır.Arama motorları;
Web sayfalarını tarayarak bir indeks oluşturur.
Anahtar kelimeler kullanılarak tarama yapılabilir.
Boole bağlaçlarını kullanarak tarama yapmaya olanak sağlarlar.
Süper Arama Motorları
Süper arama motorları (metasearch services), birkaç arama motoru ile WWW'yu aynı anda tarayıp, sonuçların birleşik listesini verirler. Böylece, farklı arama motorlarını kullanmak ve bunlardan ayrı ayrı elde edilen listeleri birleştirmek zorunda kalmayız. Ayrıca, farklı arama motorlarını devreye soktuğu için kapsamı tek bir arama motorundan daha geniştir.
İnternet Rehberleri
İnternet rehberlerinde web sayfaları, konularına göre uzmanlar tarafından seçilerek listelenir. Internet rehberlerine hangi web sitesinin ekleneceğine bilgisayarlar değil, uzmanlar karar verir. Konu başlıkları gözden geçirilerek, alt konu başlıklarına daha sonra da ilgili web sayfalarına ulaşılınır. Internet rehberleri
Genel bir konuda tarama yapılmak istendiğinde kullanılması uygundur. Örneğin ; Eğitim
Eğitimin alt konu başlığı "Ortaöğretim" olabilir.
"Ortaöğretim" in alt konu başlıklarıda seçilerek ilgili web sayfalarına erişilir.
Ne Zaman Kullanılmalı?
Arama motorları
Özel sorularda,
Konular boole bağlaçları kullanılarak birleştirilmek istendiğinde.
İnternet Rehberleri
Genel konularda,
Konunun uzmanı olunan durumlarda.
Gönderme, Alıntı, Bibliyografya Hazırlama Çalışmaları
Bir ödev veya araştırma raporu hazırlarken, başkaları tarafından hazırlanmış kaynaklardan (kitap, makale, web sitesi...) yararlanırız. Bilgi sağladığımız kaynakların ödevde veya raporda mutlaka belirtilmesi gerekir.
Kullandığımız bilgi kaynaklarını belirtmek ve bunlara gerekli göndermeleri yapmak, aktardığımız bilginin kaynağını açıklamak açısından önemlidir. Böylece hem bilimsel ahlak kurallarına uymuş oluruz, hem de gereksinim duyanlar, verdiğimiz bilgi yardımıyla bu kaynaklara ulaşabilir.
Yazdığımız ödevde/raporda kullandığımız kaynakları belirtmenin iki aşaması vardır. Birinci aşamada, metin içinde kaynakla ilgili kısa bilgi verilir, ikinci aşamada çalışmanın sonunda kaynaklarla ilgili ayrıntılı bilgi verilir.
Burada şu dört terimi bilmek gerekir:
1) Alıntı (quotation): Bir ifadenin/cümlenin, kaynaktan olduğu gibi alınıp ödevde aktarılmasıdır. Burada alıntının kaynağı kısaca belirtilir.
Ödev hazırlarken, gerekli gördüğümüz durumlarda, kullandığımız kaynaklardan bazı cümleleri aynen aktarabiliriz. Alıntı adını verdiğimiz bu tür cümleleri tırnak işareti içinde vermemiz, yazarının soyadını ve cümleyi aldığımız sayfanın numarasını da belirtmemiz gerekir.
• Yazarın adı ifademizin bir parçası değilse, alıntıdan sonra ayraç içinde yazar soyadı ve sayfa numarası belirtilir:
"Bilim, dünyamızda olup biten olguları betimleme ve algılama yoluyla anlama girişimidir" (Yıldırım 95).
It may be true that "in the appreciation of medieval art the attitude of the observer is of primary importance" (Robertson 136).
• Eğer, yazarın adı ifadede geçiyorsa sadece sayfa numarası ayraç içinde verilir:
"ilimi çeşitli şekillerde tanımlamak mümkündür. Yıldırım, bilimi, "dünyamızda olup biten olguları betimleme ve algılama yoluyla anlama girişimidir" (95) şeklinde tanımlamaktadır.
It may be true, as Robertson maintains, that "in the appreciation of medieval art the attitude of the observer is of primary importance" (136).
2) Gönderme (citation): Bilgi sağladığımız kaynağın metin içinde kısaca belirtilmesidir. Burada kaynaktan alınan bilgi ödevi hazırlayanın cümleleriyle aktarılır.
Gönderme yaparken, kullandığımız kaynağın sadece yazarının soyadını ve sayfa sayısını veririz.
• Yazarın adı kullandığımız ifadenin bir parçası değilse hem yazarın soyadı hem de sayfa sayısı ayraç içinde verilir:
Motivasyon, bireyin alternatif davranış biçimlerinden birini seçmesinde etkili olan süreçler olarak tanımlanabilir (Kanfer 19).
There is some evidence that these figures are incorrect (Jones 82).
• Eğer, yazarın adı ifadede geçiyorsa sadece sayfa sayısı ayraç içinde verilir:
Kanfer, motivasyonu , bireyin alternatif davranış biçimlerinden birini seçmesinde etkili olan süreçler olarak tanımlıyor (19).
Jones has provided some evidence that these figures are incorrect (82).
Metin içinde gönderme yapılan kaynaklarla ilgili ayrıntılı bilgi, bibliyografik künyeler aracılığıyla bibliyografyada aktarılır. Bilgi kaynağının türüne göre künyelerde bulunması gereken bilgi ve bu bilginin düzeni, çeşitli standartlarla belirlenmiştir. Ödev/rapor hazırlarken bu standartlardan birini izlemek gerekir. Burada verilen örnekler MLA (Modern Language Association) standartlarına dayanmaktadır.
3) Bibliyografya (bibliography): Bibliyografya, araştırma raporumuzu hazırlarken faydalandığımız tüm kaynakları içeren listedir.
Bibliyografya, araştırma raporumuzu hazırlarken faydalandığımız tüm kaynakları içeren listedir. Bir başka deyişle, bibliyografya kartlarımızdaki bilginin alfabetik düzene sokulmuş tam bir listesidir. Ödevin/raporun sonuna eklenir.
Bibliyografya hazırlanırken şu adımlar izlenir:
1. Sayfanın başına 'bibliyografya' başlığı yazılır.
2. Bibliyografya kartları alfabetik düzene sokulur. Ödevde/raporda kullanılan her kaynağın bir kartı olduğundan emin olmamız gerekir.
3. Kartlardaki bilgiler birer satır arayla listelenir.
Örnek:
4) Bibliyografik künye (reference): Bilgi sağladığımız kaynak hakkında ayrıntılı bilgidir.
Bibliyografya (bibliography): Kullandığımız tüm kaynakların listesidir. Diğer bir deyişle, bibliyografik künyelerden oluşan bir listedir. Kaynakça adı da verilir.
Bibliyografik künye örnekleri.
KİTAPLAR
Bibliyografik Künye
Pepin, Ronald E. Literature of Satire in the Twelfth Century. Lewiston: Edwin
Mellen Press, 1988.
Yazarın soyadı, Yazarın adı. Kitap Adı.
Yayın Yeri: Yayınlayan, Yayın tarihi.
Yazar adındaki ünvanları (Ph.D., Sir, vb.) kullanmayın. Eğer kitapta yayın tarihi ile
ilgili bir bilgi yoksa telif hakkı alındığı tarihi kullanın.
Metin İçinde Gösterme
According to Pepin, virtually anyone could find himself the object of satirical
writing in the twelfth century (18).
Gönderme yaparken, kullandığımız kaynağın sadece yazarının soyadını ve sayfa sayısını veririz.
Eğer, yazarın adı ifadede geçiyorsa sadece sayfa sayısı ayraç içinde verilir.
Bibliyografik Künye
Anzaldua, Gloria. Borderlands/La Frontera: The New Mestiza. San Francisco:
Spinsters/ Aunt Lute, 1987.
Metin İçinde Gösterme
"In defiance of the Aztec rulers, the macehvales (the common people) continued
to worship fertility and agricultural female deities" (Anzaldua 33).
Yazarın adı kullandığımız ifadenin bir parçası değilse hem yazarın soyadı
hem de sayfa sayısı ayraç içinde verilir.
İki yada Daha Fazla Yazarı Olan Kitaplar
İki ya da üç yazarı olan kitapların bibliyografik künyesini verirken
ilk yazarın soyadı, adı daha sonra diğer yazarların adı soyadı yazılır.
Bibliyografik Künye
Metheny, N.M., and W. D. Snively. Nurses' Handbook of Fluid Balance. Philadelphia:
Lippincott, 1967.
Jones, V.S., M.E. Eakle, and C.W. Foerster. A History of Newspapers. Cambridge,
Eng.: Cambridge UP, 1987.
İlk yazarın soyadı, adı, and İkinci yazarın adı soyadı, and Üçüncü yazarın adı soyadı.
Kitap adı.Yayın yeri: Yayınlayan, Yayın tarihi.
Metin İçinde Gösterme
The ph balance is critical in body-fluid crisis control (Metheny and Snively 15).
Üçten Fazla Yazarı Olan Kitaplar
Üçten fazla yazarı olan kitapların bibliyografik künyesini verirken,
ya ilk yazarın soyadı, adı yazılır.Diğer yazarlar için "et al." ,
Türkçe kaynaklar içinde "ve diğerleri" kısaltması kullanılır. Ya da bütün
yazarların adı ve soyadı sırasıyla yazılır.
Bibliyografik Künye
Shields, J., et al. The History of English Alley. Hartford: Merganser Press,
1997.
ya da
Shields, J., Darling, C.W., Villa, V.B., and Farbman, E. The History of English Alley.
Hartford: Merganser Press, 2000.
Metin İçinde Gösterme
During the late 1990s, what was already known as English Alley also became known as a hotbed of byzantine intrigue (Shields et al. 170).
Dergiler, Magazinler ve Gazeteler
Bilimsel Dergilerde Yer Alan Makaleler
Bilimsel dergilerde hem cilt sayısı hem de yayın sayısı varsa 13.3-4 gibi 13 cilt sayısını 3-4'de 3.ve 4. sayıların beraber çıktığını ifade edr. Bazen Bilimsel dergilerde cilt sayısı olmaz sadece yayın sayısı olur. Bu durumda sadece yayın saysısı verilir.
Bibliyografik Künye
Barthelme, Frederick. "Architecture." Kansas Quarterly 13.3-4 (1981) :77-80.
Hallin, Daniel C. "Sound Bite News: Television Coverage of Electronics, 1968-1988."
Journal of Communication 42.2 (1992): 5-24.
Bowering, George. "Baseball and the Canadian Imagination." Canadian Literature
108 (1986): 115-24.
Lajolo, Marissa. "The Female Reader on Trial." Brasil 14(1995): 61-81.
Yazar soyadı, adı. "Makalenin adı." Derginin adı Cilt sayısı.Sayısı (Yayın tarihi):
Sayfa sayısı aralığı
Metin İçinde Gösterme
Between 1968 and 1988, television coverage of presidental elections
changed dramatically ( Barthelme 5).
Magazinlerde Yer Alan Makaleler
Bibliyografik Künye
Eğer magazin haftalık veya iki haftada bir yayınlanıyorsa, yayın tarihi
gün, ay, yıl olarak yazılır.
Armstrong, Larry, dori Jones Yang, and Alice Cuneo. "The Learning
Revolution: Technologyis Reshaping Education--at Home and at School."
Business Week 28 Feb. 1994: 80-88.
Mehta, Pratap Bhanu. "Exploding Myths." New Republic 6 June 1998: 17-19.
Eğer magazin aylık veya iki aylık yayınlanıyorsa ay ve yıl yazılır.
Amelar, sarah. "Restoration on 42nd Street." Architecture Mar. 1998:146-50.
Csikszentmihalyi, Mihaly. "The Creative Personality." Psychology Today
July,Aug. 1996 : 36-40.
Gazete Makaleleri
Gazete adında bulunan "A, An, The " gibi article dikkate alınmaz.
Gazetelerde sayfa sayıları A, B, C, D gibi harflerle belirtilir.
Bibliyografik Künye
Lohr, Steve. "Now Playing: Babes in Cyberspace." New York Times 3 Apr. 1998,
late ed.: C1+.
Manning, Anita. "Curriculum Battles from Left and Right." USA Today
2 Mar. 1994: 5D.
GENEL MÜRACAT KAYNAKLARI (DANIŞMA KAYNAKLARI)[Ansiklopedi, Sözlük vs]
Eğer makalenin yazarı biliniyorsa yazarın soyadı ve adı ile başlanır. Bilinmiyorsa makalenin adı ile giriş yapılır. Sözlükler alfabetik olarak düzenlendikleri için metin içinde sözlüklere gönderme yaparken sayfa numarasını vermeye gerek yoktur.
Bibliyografik Künye
Feinberg, Joe. "Freedom and Behavior Control." Encyclopedia of Bioethics,
Ed. Warren T. Reich. 4 vols. New York: Free Press, 1992.
"From OED to OAD." Oxford American Dictionary. 1980.
"Massolo, Arthur James." Who's Who in America. 48th ed. 1994.
"Money." Compton's Precyclopedia. 1977 ed.
Raju, P.T. "Religious Existentialism." An Encyclopedia of Religion. Ed.
Vergilius T.A. Ferm. 3 vols. Oxford: Oxford UP, 1968.
"Sybarite." The Oxford English Dictinary. 2nd ed. 1989.
"Tibia." Merriam-Webster's Collegiate Dictionary. Electronic ed., version
1.5, 1996.
Metin İçinde Gösterme
Massolo was largely responsible for First Chicago's initial strong position in Malaysian banking ("Massolo").
Shells were used as currency in many Mediterranean countries in the pre-Christian era ("Money").
CD-ROM, Disket, Manyetik Teyp
Braunmuller, A.R., ed. Macbeth. By William Shakespeare. CD-ROM. New York:
Voyager, 1994.
English Poetry Full-Text Database. Magnetic tape. Rel. 2. Cambridge, Eng.:
Chadwyck-Healey, 1993.
Thiesmeyer, Elaine C., and John E. Thiesmeyer. Editor: A System for
Checking Usage, Mechanics, Vocabulary, and Structure. Diskette.
Vers. 5.2. New York: MLA, 1996.
Yazarın soyadı, adı (Editör, hazırlayan, vb.).Yayının adı. Yayın türü (CD-ROM, Disket,
Manyetik teyp, vb.). Edisyon, version, vb. Yayın yeri: Yayınlayan, Yayın tarihi.
Elektronik, Çevrimiçi Kaynaklar
Bilimsel Projeler veya Veritabanları
Britannica Online. Vers. 98.2. Apr. 1998. Encyclopedia Britannica.
8 May 1998
The Cindrella Project. Ed. Michael N. Salda. Vers. 1.1. Dec. 1997.
De Grummond Children's Lit. Research Collection, U of Southern
Mississippi. 15 Apr. 1998
Proje veya veritabanından alınan bir doküman için de bibliyografik künye
aşağıdaki gibi verilir.
"Symbiosis." UCMP Glossary. Ed. Allen Collins et al. Oct. 1995. U of
California Museum of Paleontology, Berkeley. 19 June 1998
Koleksiyon veya Antoloji Denemesi veya Makalesi
Bibliyografik Künye
Hennessy, Margot C. "Listening to the Secret Mother: Reading J.E.Wideman's
Brothers and Keepers." American Women's Autobiography: Fea(s)ts of Memory.
Ed. Margo Culley. Madison, WI: U. Wisconsin Press, 1992. 302-314.
Yazarın soyadı, adı. "Makalenin adı". Antolojinin adı.
Ed. Adı Soyadı. yayın yeri:Yayınlayan,Yayın tarihi.
Sayfa sayısı aralığı.
Metin İçinde Gösterme
"Wideman, like the woman autobiographer, has to investigate the silences of culture in order to inscribe the story of his people" (Hennessy 306).
Makale/Tez Özleri
Öz (Abstract), makale ya da tez hakkında bilgi veren kısa bir özdür.Özlerde genellikle makale ya da teze ulaşmadan önce bakılması gereken, makale ya da tez hakkında kısaca yeterli bilgi veren kaynaklardır.
Bibliyografik Künye
Tez Özleri:
Darling, Charles W. "Giver of Due Regard: The Poetry of Richard Wilbur." Diss.
U. of CT, 1977. DAI 38 (1978): 1210A.
Makale Özleri:
Garrett, Anne W. "In Vitro Ocular Alternatives." Drug & Cosmetic Industry 9
160 (1995): 344-353. Abstract. Journal of International Business Studies 26 (1997):
item (BWBA)97030352.
Leach, Joan, and Julia M. Rosa. "Stress in Nursing Education in the Community College."
International Journal of Nursing Education 14 (1996): 124-78. Pscyhological
Abstracts 84 (1997): item 1432.
Tezler
Eğer tez University Microfilms International (UMI)'da yayınlanmışsa
sipariş numarasınında eklenmesi gerekir:Ann Arbor: UMI, 1982. 9834456.
Bibliyografik Künye
Yayınlanmamış Tez:
Darling, Charles W. "Giver of Due Regard: The Poetry of Richard Wilbur." Diss.
U. of CT, 1977.
Yayınlanmış Tez:
Darling, Charles W. Giver of Due Regard: The Poetry of Richard Wilbur. Diss.
U. of CT, 1977. Hartford: Merganser Press, 1979.
Metin İçinde Gösterme
Darling contends that Wilbur's analysis of Poe's stories and poems is critical in understanding Wilbur's own verse (72).
Radyo, Televizyon Programları
Bibliyografik Künye
"Death and Society." Narr. Joanne Silberner. Weekend Edition Sunday. Natl.
Public Radio. WUWM, Milwaukee. 25 Jan. 1998.
Passion. By Stephen Sondheim. Dir. James Lapine. Perf. Danna Murphy, Jere Shea,
and Marin Mazzie. Amer. Playhouse. PBS.WNET, New York. 7 Mar.1996.
"Programın bölümü." (performers, director, narrator). Programın adı( italik veya altı
çizili).Televizyon yada radyo kanalının adı.Şehir adı. Programın yayın tarihi.
Röportajlar
Üç tür röportaj vardır.
1. Yayınlanmış veya kaydedilmiş röportaj
2. Radyo veya televizyon röportajları
3. Araştırma için Yapılan Röportajlar.
Bibliyografik Künye
Blackmun, harry. İnterview with Ted Koppel and Nina Totenberg. Nightline.
ABC.WABC, New York. 5 Apr. 1994.
Gordimer, nadine. Interview. Off-Camera: Conversations with the Makers of
Prime-Time Television. By Richard Levinson and William Link. New York:
Plume-NAL, 1986. 72-86.
Pei, I. M. Personal interview. 22 July 1993.
Poussaint, Alvin F. Telephone interview. 10 Dec. 1990.
Devlet Yayınları
Devlet yayınlarında genellikle kurum isimleri yazar adı yerine kullanılır.
Bibliyografik Künye
Connecticut. Dept. of Higher Education. Community Colleges. Hartford: State
Publishing Office, 1999.
United States. Dept. of Education. Feral Children in American Classrooms.
Washington: GPO, 1998.
Dept. of Small Appliances. The Effect of Asbestos Use in Hair Dryers. 4 vols.
Washington: GPO, 1998.
Makale/Tez Özleri
Öz (Abstract), makale ya da tez hakkında bilgi veren kısa bir özdür.Özlerde genellikle makale ya da teze ulaşmadan önce bakılması gereken, makale ya da tez hakkında kısaca yeterli bilgi veren kaynaklardır.
Bibliyografik Künye
Tez Özleri:
Darling, Charles W. "Giver of Due Regard: The Poetry of Richard Wilbur." Diss.
U. of CT, 1977. DAI 38 (1978): 1210A.
Makale Özleri:
Garrett, Anne W. "In Vitro Ocular Alternatives." Drug & Cosmetic Industry 9
160 (1995): 344-353. Abstract. Journal of International Business Studies 26 (1997):
item (BWBA)97030352.
Leach, Joan, and Julia M. Rosa. "Stress in Nursing Education in the Community College."
International Journal of Nursing Education 14 (1996): 124-78. Pscyhological
Abstracts 84 (1997): item 1432.
Tezler
Eğer tez University Microfilms International (UMI)'da yayınlanmışsa
sipariş numarasınında eklenmesi gerekir:Ann Arbor: UMI, 1982. 9834456.
Bibliyografik Künye
Yayınlanmamış Tez:
Darling, Charles W. "Giver of Due Regard: The Poetry of Richard Wilbur." Diss.
U. of CT, 1977.
Yayınlanmış Tez:
Darling, Charles W. Giver of Due Regard: The Poetry of Richard Wilbur. Diss.
U. of CT, 1977. Hartford: Merganser Press, 1979.
Metin İçinde Gösterme
Darling contends that Wilbur's analysis of Poe's stories and poems is critical in understanding Wilbur's own verse (72).
El Kitapları, Broşürler
Gufflethwaite, Edward, ed. Finding Your Way Around Nook Farm.. Hartford: Mark
Twain Press, 1996.
State-wide Council Council on Saving Connecticut for Community Colleges. Community
Colleges: Good for Connecticut, Good for You! Hartford: Capital Press, 2000.
Big Apple! New York: Doubleday, 1999.
Kitapçık ve broşürlerde genellikle yazar adı bulunmaz.
Ders ve Konuşma Notları/Metinleri
Eğer ders veya konuşmanın başlığı yoksa,hiç bir işaret kullanılmadan (Address, Lecture, Keynote Speech, Reading, etc., Adres, ders notları, konuşmanın temel fikri, okuma, vb.) notlar konulur.
Bibliyografik Künye
Darling, Charles. "The Decadence: The 1890s." Humanities Division Lecture Series.
Capital Community College, Hartford. 12 Dec. 1996.
Scroggs, Biff G. Keynote speech. Bushnell Conf. on Dead Baseball Heroes.
Bushnell Auditorium, Hartford. 12 May 2000.
Metin İçinde Gösterme
"The gothic element of the French Symboliste movement owes much to the poets' fascination with the stories and poems of Edgar Allan Poe" (Darling).
Sanat Eserleri
Bibliyografik Künye
Cassatt, Mary. Sara Handing a Toy to the Baby. Hill-Stead Museum, Farmington, CT.
Eakins, Thomas. The Gross Clinic. Jefferson Medical College, Philadelphia.
History of Art (2nd Ed.). By H.W. Janson. New York: Harry N. Abrams, Inc.,
1978. 778.
Rosen, George. Family. First floor lobby, Capital Community College. Hartford.
Eğer istenirse sanat eserinin yaratıldığı tarih de eser adından sonra eklenebilir.
LaVorgna, Paul. Beach at Nantucket. 1982. Charles and Marylynn Darling Collection,
Tolland, CT.
Metin İçinde Gösterme
The sculpture entitled Family, given to the college in 1991 and permanently exhibited in the college's Woodland Street lobby, was carved from an enormous cherry tree that grew in the sculptor's back yard (Rosen).
Şarkılar, Güfteler
Şarkı isimleri tırnak işareti içinde verilir. Albüm ya da koleksiyon isimleri ya altı çizgili olarak ya da italik yazılarak verilir.Eğer parçanın üretitildiği tarih bilinmiyorsa , "no date" anlamına gelen n.d. eklenir.
Bibliyografik Künye
Puccini, Giacomo. La Bohème. Perf. Luciano Pavarotti, Mirella Freni, Rolando Panerai,
and Elizabeth Harwood. Berliner Philharmoniker and Chor der Deutschen Oper
Berlin. Cond. Herbert von Karajan. Rec. Oct. 1972. London. 1987.
Simon, Paul. "Me and Julio Down by the School Yard." Concert in the Park. Warner Bros.,
1991.
Metin İçinde Gösterme
In his lyrics for "Me and Julio Down by the School Yard," Simon has mixed his earlier flippant qualities with an earnest social statement (Simon).
Opera güftesi, Notalar, Kitapçıklar, vb.
Bibliyografik Künye
Vedder, Eddie. "Theory of Vitalogy." Liner notes. Vitalogy: Music of Pearl Jam.
Epic, 1994.
Weaver, William. "Puccini's Perenially Youthful Opera." Booklet. La
Bohème. By Giacomo Puccini. London. 1972.
Metin İçinde Gösterme
"Puccini may very well have known of Leoncavallo's project in advance, but by the time of their stormy meeting, his own Bohème was definitely in progress" (Weaver).
YUKARIDA VERİLEN AYRINTILI BİLGİYE AİT FARKLI ÖRNEKLER
Kitap
Parson, Alexander. Amazing Spiders.
New York: Knopf, 1990.
Yazarın soda, Yazarın adı. Kitap Adı.
Yayın Yeri: Yayınlayan, Yayın tarihi.
Ansiklopedi Makalesi
Minch, Edwin W. "Spiders."
The World Book Encyclopedia. 1997 ed.
Yazarın soyadı, Yazarın adı."Makalenin adı".
Ansiklopedinin adı. yayın tarihi.
(Author's name is found on the last page of the topic article in very tiny letters.)
Dergi Makalesi
Churchman, Deborah. "Be a Nature Detective."
Ranger Rick , Mar. 1999: 28-31.
Yazarın soyadı, Yazarın adı. "Makalenin adı".
Derginin adı, Cilt numarası.Derginin Sayısı (Yayın tarihi):
Sayfa sayısı aralığı.
Ansiklopedi Makalesi CD-ROM Üzerinde
"Spiders." Grolier's New Multimedia Encyclopedia. CD-ROM.
Groliers, 1998.
"Makalenin adı". CD-ROM'un adı. CD-ROM. Yayınlayan, Yayın tarihi.
Dergi Makalesi CD-ROM Üzerinde
Jefferson, Paul. "Bearish on the Grizzlies."
Time 6 June 1983: 63. SIRS.
CD-ROM. SIRS, Inc. May 1998.
Yazarın soyadı, Yazarın adı. "Makalenin adı".
Dergi adı Makalenin yayınlandığı tarih(gün,ay,yıl): Sayfa sayısı .
Veritabanı adı.CD-ROM.Veritabanı Üreticisinin adı.
Elektronik kaynağın yayınlandığı tarih.
Video
Spiders: Backyard Science. Phoenix Films, 1992.
Eser adı.Dağıtımcısı, Tarih.
Ansiklopedi Makalesi Web Üzerinde
Minch, Edward W. "Spider." World Book Online. 20 June 2000
Yazarın soyadı, Yazarın adı."Makale adı".Ansiklopedinin adı.
Sitenin ziyaret edildiği tarih
(Author's name is found on the last page of the topic article in very tiny letters.)
Dergi maklesi Web Üzerinde
Egan, Bruce. "Go on a Wolf Hunt." Ranger Rick Sep. 1997: 45.
Primary Search. EBSCOhost. 23 Aug 2000
Yazarın soyadı, Yazarın adı. "Makle adı". Makalenin bulunduğu orjinal kaynak adı
Orjinal kaynağın tarihi: sayfa sayısı. Veritabanı adı.
Veritabanı üreticisinin adı. Sitenin ziyaret edildiği tarih
Web Sayfası
Atkins, Laurie. Westside Spidermania!
Westside Elementary School, Cedartown, GA.
28 July 2000
Yazarın soyadı, yazarın adı.Sayfanın adı. Yayıncısı.
Sayfanın ziyaret edildiği tarih
Röportaj
Barquist, Carmelita. Personal interview. 28 July 1999.
Röportaj yapılan kişin soyadı, adı.Röportaj türü (yüzyüze görüşme,
telefonla görüşme). Tarih.
Rapor / Ödev Yazma Teknikleri
1. Ödevin / Raporun Anahatlarının Belirlenmesi
Ödev/araştırma yaparken, konuyla ilgili kaynaklar incelenip, not kartlarının hazırlanmasından sonra, sıra, raporun anahatlarının (outline) belirlenmesine gelir. Bu işlem yapılırken şu yol izlenir:
1. Ödevin/araştırma raporunun başlığı yazılır. Başlık, kısadır, açıktır ve konuyu çağrıştırır.
2. Not kartlarındaki notlara dayanılarak konunun ana başlıkları belirlenir. Bunlar rakamlarla belirtilir: 1, 2, 3,…
3. Ana başlıklar altındaki alt başlıklar yazılır. Alt başlıklar numaralanırken ana başlıklara verilen numaralara ekleme yapılır: 1.1., 1.2., 1.3,…
4. Alt başlıkların altına da ilgili alt başlıklar yazılır. Numaralara ekleme yapılmaya devam edilir: 1.1.1., 1.1.2., 1.1.3,…
2. Ödev / Raporda Bulunması Gereken Bölümler
Bir ödevde/araştırma raporunda şu bölümler bulunur:
1. Kapak: Başlık ve ödevi hazırlayanla ilgili bilgiler içerir.
2. İçindekiler: Ödevin içindeki ana ve alt başlıkların listesidir.
3. Giriş: Bir iki paragrafla konunun tanıtıldığı bölümdür
4. Gelişme: Konunun, açıklandığı, örneklendiği, kanıtlandığı, konuların tartışılıp çözümlendiği bölümdür. Ödevin/raporun en uzun kısmıdır. Konuyla ilgili her türlü resim, çizim, grafik… burada sunulur.
5. Sonuç: Gelişme bölümünde işlenen konu, bu bölümde sonuca bağlanır.
6. Bibliyografya: Ödev/rapor hazırlanırken kullanılan kaynaklar burada listelenir.
7. Ekler: Yapılan çalışmayı destekleyen, fakat daha önceki bölümlerde verilemeyen bilgiler bu bölümde yer alır.
Kapak (title page), ödevin/araştırma raporunun ilk sayfasıdır. Burada, ödevin/raporun adı, hazırlayanın adı, soyadı, numarası, sınıfı, ödevin son teslim tarihi, ödevi veren öğretmenin adı, hangi ders için hazırlandığı gibi bilgiler bulunur.
3. Kapak ve İçindekiler Listesi Nasıl Hazırlanır?
Kapak hazırlanırken şu adımlar izlenir:
1. Önce ödevin/raporun adı yazılır. Ortalanması ve büyük harfle veya koyu renk yazılması adı kapaktaki diğer bilgilerden ayırmak açısından önemlidir.
2. Çalışmanın adından sonra hazırlayanın adı, soyadı, numarası ve sınıfı yazılır.
3. Bu bilgilerin altına son teslim tarihi eklenir.
4. Son olarak çalışma yapılan dersin ve öğretmeninin adı yazılır.
5. Tercihe bağlı olarak kapağın başına okulun adı da yazılabilir.
İçindekiler listesi (table of contents), bir ödevin/araştırma raporunun kapaktan sonra gelen sayfasıdır. İçindekiler listesi, ödevde/raporda yer alan tüm ana ve alt başlıklardan oluşur. Her başlığın karşısına sayfa numarası yazılır. Burada, başlangıç sayfa numarasını yazmak yeterlidir. Başlıklar ve sayfa numaraları noktalarla birleştirilir. Bu durum sayfa numaralarını izlemeyi kolaylaştırır.
SÖZLÜK
Internet ve Araştırma ile İlgili Terimler
A - C
@ Elektronik posta adreslerinde kullanılan, kullanıcı adından sonra yer alan ve İngilizce “at”, Türkçe “-da” anlamına gelen bir sembol
abstract bir makalenin kısa özeti
Ağ (Network) Bilgi ve donanımı paylaşacak şekilde birbirine bağlanmış bir dizi bilgisayar. Dünya üzerindeki en büyük ağ internettir
Ağlaşmış Bilgisayarlar (Networked Computers) Aynı programlara ya da aynı verilere aynı anda erişen bir dizi bilgisayar
Alıntı (Quote) Herhangi bir konuda bir yazarın fikirlerini aynen aktarmak
Ana Sayfa (Home Page) Bir web sitesine bağlandığınızda karşınıza çıkan ilk sayfadır. Bu sayfa genellikle sitede neleri bulabileceğinizi anlatır.
Anahtar Sözcük (Keyword) Taranabilen alanlar üzerinde (örneğin konu başlıkları, tanımlayıcı alanlar ya da abstraktlar) sizin araştırma konunuzu en iyi şekilde ifade edebilecek olan sözcük/ler.
Anahtar Sözcük Taraması (Keyword Search) Seçtiğiniz anahtar kelimeleri içeren tüm kaynaklar üzerinde yapılan tarama
Atıf (Citation) Makale kaynağı hakkında bilgi: başlık, yazar, tarih, cilt, sayfa numaraları
Bağlantı (Link) Üzerine tıkladığınızda bir web sayfasından diğerine geçmenize olanak sağlayan iki web sayfası arasındaki bağlantı
Bibliyografya Bir konudaki kitap ya da makalelerin listesi
Beyin Fırtınası (Brainstorming) Araştırmanızla ilgili olabilecek tüm fikirleri düşünme yöntemi
Boole Taraması (Boolean Search) Boole bağlaçları (AND, OR, NOT) kullanarak yapılan tarama
browser bkz. Tarayıcı
Browsing bkz. Göz gezdirme
Çalışma İstasyonu (Workstation) Klavye, monitor, fare, network (ağ) kartı veya modem, yazıcı (printer), CD-ROM sürücü ve mikrofon
Çapraz Gönderme (Cross-Reference) Okuyucuyu/kullanıcıyı daha fazla bilgi için ilgili başlıklara yönlendiren göndermeler; “see” yani “bkz.” ve “see also” yani “ayrıca bakınız” gibi
Çevrimiçi (Online) Nerede olursanız olun bilgisayarınız internete bağlı olduğunda ağ üzerindeki bilgilere ulaşabilirsiniz. Çevrimiçi, bilginin bilgisayarlaştırılmış ya da elektronik ortamdaki halidir.
D - H
database bkz. Veritabanı
downloading bkz. İndirme
Elektronik posta (e-posta, e-mail) Bir ağ üzerinde bilgisayarlar arasında mesaj yollamanın bir yolu
Eşleşme (Matches) Anahtar kelime taramasında, taramanın sizin seçtiğiniz anahtar kelimelere paralel olarak belirlediği kayıtlar
Gerçek İşitsel Arama Motoru (Real Audio Search Engine) Web sitelerini indeksleyen bilgisayar programının sesini duymanıza olanak sağlayan bir WWW plug-in programı. Bu program, girdiğiniz anahtar kelimeleri içeren web sayfalarını tarar.
Gezinme (Navigation) Kullanıcının, aradığı bilgiye ulaşmak amacıyla elektronik veritabanı ya da web sitesi üzerinde araştırma yapması
.gif (Graphic Interface Format) Resimler, fotoğraflar veya grafiklerden oluşan bilgisayar dosyası
Göz gezdirme (Browsing) Bir veritabanı veya hipermedyada (hypermedia) belli bir yapıya bağlı olmaksızın dolaşma
hard copy bkz. Sabit Kopya
Hit Veritabanının taranması sürecinde başarılı bir şekilde ortaya çıkan sonuçlar
HTML (Hypertext Markup Language) Üzerine tıkladığınızda başka bağlantılara geçmenize olanak sağlayan ve bağlantılardan oluşan dosya
I - L
İkon (Icon) Bilgisayarın herhangi birşey yapmasını sağlamak için üzerine tıklayabileceğiniz ya da bilgisayarınızın bir işlem yaptığını gösteren resim
İndeks Bir kaynağın ya da bilginin bulunduğu yeri belirten liste. Örneğin bir kitap indeksi araştırdığınız konunun kitap içindeki sayfa numarası/larını verir
İndirme (Downloading) Bir dosyayı başka bir bilgisayardan kendi bilgisayarınıza kopyalama işlemi
Internet Birbirine bağlı bilgisayarlardan oluşan bir bilgisayar ağı
.jpg (Joint Photographic Experts Group) Resimler, fotoğraflar veya grafiklerden oluşan bilgisayar dosyası
Kesme (Truncation) Kelimenin sonunu, o kökten türeyen diğer kelimelere de ulaşmak amacıyla kesmek
Konu Taraması (Subject Search) Tarama için seçtiğiniz kelimeleri (anahtar kelimeleri) içeren temel konu başlıklarının taranması
Kullanıcı Kodu (User ID) Çevrimiçi (online) ortamda tanındığınız isim
modem Bilgisayarınızın telefonu. Bilgisayarınız, diğer bilgisayarlara bağlanmak için modemi kullanır. Modem, bilgisayar verilerini telefon hattı üzerinden aktarabilecek hale dönüştüren aygıttır.
Net “internet” için kullanılan bir diğer kelime
N - P
online, on-line bkz. Çevrimiçi
paraphrasing Başkalarının düşüncelerini kendi düşüncelerinizle birleştirmek
.pdf (Portable Document Format) Belgeleri kendi orijinal formatlarında görüntüleyen bilgisayar dosyası
plagiarism Başkasının fikirlerini ya da tecrübelerini kendinizinkiymiş gibi kullanmak
Plug-in (Takılmış Yazılım) Tarayıcınızın (browserın) video klipleri ve üç boyutlu görüntüleri gösterebilmek gibi fazladan işlevleri yerine getirebilmesi için tarayıcınıza ekleyebileceğiniz programlar
Q - T
Real Audio Search Engine bkz. Gerçek İşitsel Arama Motoru
Rehber (Directory) Ana ve alt konu başlıklarına göre düzenlenen ve ağ üzerinden de erişilebilen kaynaklar listesidir.
Sabit Kopya (Hard Copy) Elektronik formatta olmayan kitap ya da basılı kopya
Software bkz. Yazılım
Sohbet Odası (Chat Room) İnsanların birbirleriyle bilgisayar aracılığıyla konuştukları elektronik oda
Sorgu (Query) Veritabanından bilgi talebinde bulunmak
Sörf Birçok web sitesi veya konuyu araştırmak amacıyla internetin kullanımı
Taramayı Sınırlandırma (Limit Search) Taramanıza daha çok kelime eklemenize ya da taramanızı belli bir alanla sınırlamanıza (örneğin sadece tam-metin makaleler ya da sadece abstraktlarla) olanak sağlayan bir tarama seçeneği
Tarayıcı (Browser) Kullanıcıya internet üzerindeki bağlantılar arasında dolaşma imkânı veren WWW programı; Netscape, Internet Explorer gibi
.txt Grafik ya da herhangi bir özel format içermeksizin sadece basit metin görünümü sunan dosya türü
U - Z
URL Uniform Resource Locator) Ağ (network) üzerindeki farklı kaynaklara adres verilme sistemi.
Venn Şeması (Venn Diagram) Birleşen, ayrılan, kesişen kavramların, özelliklerine dayalı olarak görsel olarak sunumu. Venn şemaları AND, OR, NOT bağlaçlarının Boole mantığı çerçevesinde sunmak için kullanılır.
Workstation bkz. Çalışma istasyonu
World Wide Web (WWW) Dünyanın büyük bölümünde bilgisayarlara depolanmış, birçok farklı konuyu içeren elektronik sayfalardan oluşan geniş bir koleksiyon
Yazılım (Software) Bilgisayarınıza yönelttiğiniz komutların nasıl yönetileceğini belirleyen tüm programlar
Bir bilgisayarda çaliştırılabilen tüm programlar ve veriler.
Yükleme (Upload) Kendi bilgisayarınızdan bir başka bilgisayara dosya kopyalamak
KAYNAKÇA
TED ANKARA KOLEJİ Kütüphane ve Bilgi Merkezi, Temmuz 2009,
< http://library.tedankara.k12.tr/bilokur/bibliyografya/elektronik.htm >.
©Bu sitenin içeriği Doc.Dr. Serap Kurbanoğlu ve Doc.Dr. Buket Akkoyunlu danışmanlığında, TED Ankara Koleji Vakfı Kütüphane ve Dokümantasyon Merkezi(KDM) ve Araştırma Geliştirme Merkezi(ARGEM) işbirliği ile hazırlanan "Bilgi okuryazarlığı" projesi kapsamından oluşmaktadır .
Kayıtlar
